*HPV लसीकरण प्राथमिक आरोग्य केंद्र हेळगाव येथे शुभारंभ*
: एचपीव्ही (HPV) लसीकरण मोहिमेच्या अंमलबजावणीसाठी सविस्तर मार्गदर्शक
लॉन्च कार्यक्रमानंतर दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२६ पासून एचपीव्ही लसीकरण मोहिम पुढील सविस्तर मार्गदर्शक सूचनांनुसार सुरू करण्यात यावीः
*लक्षित गट (Target Population):*
वय वर्षे १४ पूर्ण झालेल्या मुली (ज्यांनी १४ वा वाढदिवस साजरा केला आहे, पण १५ वा वाढदिवस साजरा केलेला नाही).
*१४ वर्षाच्या मुली एकूण* लोकसंख्येच्या अंदाजे १% असतील.
ज्या मुली लॉन्चनंतर पुढील ९० दिवसांत १५ वर्षांच्या होतील, त्यांनाही तीन महिन्यांच्या विशेष एचपीव्ही लसीकरण मोहिमेत लस देण्यात येईल.
*अपात्रता निकष* (Exclusion Criteria):
मध्यम किंवा गंभीर आजार असलेल्या मुलींना पूर्ण बरे होईपर्यंत लस देऊ नये.
ज्यांना पूर्वीच्या लसीकरणामुळे ऍलर्जिक प्रतिक्रिया झाली आहे किंवा ज्यांना यीस्टची ऍलर्जी आहे.
गर्भवती मुली.
लसीकरण वयोगटाबाहेरील मुली.
ज्यांनी यापूर्वी एचपीव्ही लस (Gardasil / Gardasil-9/Cervarix/ Cervavac - एक किंवा अधिक डोस) घेतली आहे,
त्यांची नोंद U-WIN पोर्टलवर अद्ययावत करावी.
*लसीचे नाव व वैशिष्ट्ये* :
Gardasil 4 (Quadrivalent: 6, 11, 16, 18)
सिंगल डोस वायल (VVM 30 सह)
फ्रीझ सेन्सिटिव्ह
ILR मध्ये +2°C ते +8°C तापमानात साठवणूक करावी.
*डोस व वेळापत्रक :*
०.५ मि.ली. एकच डोस
डाव्या हाताच्या वरच्या भागात इंट्रामस्क्युलर (IM) पद्धतीने द्यावा.
*सत्र स्थळेः*
फक्त शासकीय आरोग्य संस्थाः
आयुष्मान आरोग्य मंदिर (AAM)
प्राथमिक आरोग्य केंद्रे (PHCs)
ग्रामीण रुग्णालये / उपजिल्हा रुग्णालये (SDHs)
जिल्हा रुग्णालये (DHS)
शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालये व रुग्णालये (GMCHS)
*अटः*
EVIN नुसार कोल्ड चेन पॉइंट (CCP) असणे आवश्यक
AEFI व्यवस्थापनासाठी नियुक्त वैद्यकीय अधिकारी
इंटरनेट सुविधा, प्रिंटर व संगणक लॅपटॉप उपलब्ध असणे आवश्यक
*सत्र वेळ:*
सूक्ष्म आराखड्यानुसार लवधिक वेळेत सत्र आयोजित करता येतील.
*सामान्यतः* सकाळी ९.०० ते दुपारी २.००, राज्य केंद्रशासित प्रदेश स्थानिक गरजेनुसार सुट्ट्या किंवा आठवड्याच्या शेवटी सत्र घेऊ शकतात.
AEFI प्रतिबंधासाठी घ्यावयाची सर्वसाधारण काळजी:
*लसीकरणापूर्वी* :
लाभार्थी मुली उपाशी नसाव्यात.
पालकांना मुलीना नाश्ता/अन्न देऊन पाठवण्याचा सल्ला द्यावा. सत्रस्थळी नाश्ता न केलेल्या मुलींसाठी अल्पोपहाराची व्यवस्था करावी
*लसीकरणानंतर :*
मुलीनी किमान ३० मिनिटे निरीक्षणाखाली थांबावे.
निरीक्षण कक्षात मनोरंजक उपक्रमांची व्यवस्था करावी, जेणेकरून वेदना किंवा भीती कमी होईल.
गर्दी टाळावी, जेणेकरून तणावामुळे होणाऱ्या प्रतिक्रिया कमी होतील.
AEFI व्यवस्थापन (लसीकरणानंतर होणाऱ्या प्रतिकूल घटना व्यवस्थापन):
HPV लस सर्वसाधारणपणे सुरक्षित आहे. मात्र काही लाभार्थीना लसीकरणानंतर सौम्य दुष्परिणाम जाणवू शकतात. बहुतेक दुष्परिणाम १-२ दिवसांत कमी होतात आणि हे शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीची नैसर्गिक प्रतिक्रिया असते.
*सामान्य प्रतिक्रिया:*
इंजेक्शनच्या जागी वेदना, लालसरपणा किंवा सूज, ताप, डोकेदुखी, थकवा, मळमळ, चक्कर येणे किंवा बेशुद्ध पडणे. (इंजेक्शनची भीती किंवा उपाशीपोटी लस घेतल्यामुळे चक्कर येऊ शकते, है HPV लशीशी संबंधित नसून किशोरवयीन मुलीमध्ये अधिक दिसते.)
इतर नियमित लसीप्रमाणे किरकोळ त्रास साध्या उपायांनी कमी करता येतो जसे की पॅरासिटामॉल देणे, जास्त द्रवपदार्थ पिणे, जास्त कपडे काढणे किंवा इंजेक्शनच्या जागी थंड पट्टी ठेवणे
सर्व HPV लसीकरण सत्रस्थळे U-WIN वर जवळच्या 24x7 आरोग्य केंद्राशी जोडलेली असतील, जेणेकरून पालकांना सायंकाळी रात्री वैद्यकीय मदत मिळू शकेल. सर्व राज्ये केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये HPV लसीकरणाबाबत माहिती व AEFI संदर्भासाठी 24x7 हेल्पलाईन उपलब्ध असेल.
सर्व लसीकरण सत्रस्थळांवर अनाफिलेक्सिस (तीव्र अलर्जिक प्रतिक्रिया) व्यवस्थापनासाठी AEFI किट उपलब्ध असेल. U-WIN पोर्टलवरून डाउनलोड केलेल्या लसीकरण प्रमाणपत्रावर जवळच्या 24x7 AEFI व्यवस्थापन केंद्राचा पत्ता व हेल्पलाईन क्रमांक दिलेला असेल.
HPV लसीकरण किंवा AEF संदर्भातील कोणत्याही शंका तक्रारीसाठी हेल्पलाईन क्रमांक उपलब्ध असेल.
*संमती (Consent):*
HPV लसीकरण हे स्वेच्छेने आहे. मुलीचे लसीकरण करण्यापूर्वी पालक पालकप्रतिनिधी यांची संमती घेणे बंधनकारक आहे.
U-WIN वर पालकांची डिजिटल संमती घेतली जाईल. इंटरनेट/मोबाइल नेटवर्क उपलब्ध नसल्यास निर्धारित नमुन्यात लेखी संमती घेता येईल.
*HPV लसीकरण कालावधी:*
३ महिने (९० दिवस).
तीन महिन्यांच्या मोहिमेनंतर HPV लस नियमित लसीकरण सत्रांमध्ये उपलब्ध असेल.
*लसीकरण पथकः*
लसीकरणकर्ता (ANM / LHV / नर्स / CHO)
मोबिलायझर (ASHA / AWW / लिंक वर्कर)
पडताळणी अधिकारी (आरोग्य केंद्र कर्मचारी)
स्वयंसेवक (फिल्ड मॉनिटर / महिला आरोग्य समिती / जनआरोग्य समिती / आरोग्य कर्मचारी)
बोटावर चिन्ह (Finger Marking):
तीन महिन्यांच्या मोहिमेदरम्यान लसीकरणानंतर डाव्या हाताच्या तर्जनी (Index finger) वर चिन्ह केले जाईल.
*नोंदणी प्रक्रिया:*
लाभार्थी स्वतः U-WIN वर नोंदणी करू शकतात किंवा आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या मदतीने पूर्वनोंदणी करू शकतात व
अपॉइंटमेंट ठरवू शकतात.
ते थेट सत्रस्थळी जाऊन U-WIN डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर ऑन-साइट नोंदणी करून लस घेऊ शकतात.
पालकांची संमती U-WIN वर घेतली जाईल, इंटरनेट नसल्यास लेखी संमती घेतली जाईल.
*प्रमाणपत्र :*
आवश्यक असल्यास लसीकरणानंतर लाभार्थी/पालक (आई/वडील) यांना प्रमाणपत्राची छापील प्रत दिली जाईल.
*डिजिटल प्रणाली:*
U-WIN डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर नोंदणी, नोंदवही व अहवालासाठी केला जाईल.
लसींचा साठा व लॉजिस्टिक व्यवस्थापन e-VIN प्रणालीद्वारे केले जाईल.
लसीकरण मोहीम यशस्वी करण्यासाठी आरोग्य विभागाव्यतिरिक्त इतर विविध संबंधित विभागांशी निकट समन्वय अत्यंत आवश्यक आहे. शिक्षण विभाग, महिला व बालविकास विभाग, आदिवासी व्यवहार विभाग, पंचायत राज, युवक व्यवहार व माहिती व प्रसारण विभाग यांचे वेळेवर संवेदनशीलता (sensitization) करणे महत्त्वाचे आहे. तसेच आपल्या राज्य केंद्रशासित प्रदेशातील FOGSI, IMA, IAP, Lions Club/Rotary आणि कॅन्सर संस्था यांसारख्या व्यावसायिक संघटनांशी सक्रिय सहभाग आवश्यक आहे, जेणेकरून ते पालकांना त्यांच्या मुलीना HPV लस घेण्यासाठी योग्य मार्गदर्शन देऊ शकतील.
यावेळी नवनिर्वाचित जिल्हा परिषद सदस्य माननीय श्री लालासाहेब जगदाळे साहेब पंचायत समिती सदस्या मा. सौ कोमल यादव मॅडम माजी वैद्यकीय अधिकारी डॉक्टर रमेश लोखंडे, हेळगावचे विद्यमान सरपंच मा.मिलिंद पाटील बापू, उपसरपंच शिवाजी चोरमले, ग्रा प. सदस्य मा. वैभव इंगळे, तसेच ज्येष्ठ नागरिक श्री. किसन पाटील आबा, श्री. रविभाऊ सूर्यवंशी तसेच लाभार्थी व त्यांचे पालक, तसेच प्राथमिक आरोग्य केंद्रातील वैद्यकीय अधिकारी, आरोग्य सेवक, आरोग्य सेविका आशा स्वयंसेविका उपस्थित होते
